در این پست به ادامه ی مطلب در رابطه با ایزدان ایران باستان می پردازم .

البته لازم به تکرار می بینم اشاره کنم که آفرینش این ایزدان مربوط به قبل از ظهور پیامبر ایرانیمان " زرتشت " می باشد و بعد ها به کتاب مقدس راه یافتند :

ورثرغنه

ورثرغنه ایزد سلحشوری و نیروی پیروزمند در مقابل دیوان است . در بهرام یشت سرودی به او اختصاص داده شده است که در آن به ده هیات مختلف ظاهر می شود :

یک باد نیرومند ، گاوی با گوش های زرد و شاخ های طلایی ، اسب سفیدی با زین و برگ زرین ، شتر بارکش ، گراز نر ، جوانی در سن آرمانی پانزده سالگی ، پرنده ای تیز پرواز ، قوچ وحشی ، بز جنگنده و مردی با شمشیر که تیغه ای زرین دارد .هنگامی که زرتشت سوال از اهوره مزدا سوال می کند اگر به سحر دشمن گرفتار شد چه کند ، سرور دانا به او اندرز می دهد که پری از ورثرغنه را که به قالب پرنده ای حلول کرده است برگیرد .

" این پر را به تن خود بمال ؛ و با این پر ( ساحری ) دشمن را باطل نما . کسی که استخوانی از این مرغ دلیر یا پری از این مرغ دلیر با خود دارد هیچ مرد توانایی نتواند او راکشت و نه او را از جای به در تواند برد . آن بسیار احترام ، بسیار فر نصیب آن کس سازد ... ( یشت 14 ، 6-35 )  "

در این جا شباهت جالبی با داستان سیمرغ در شاهنامه وجود دارد که پرهای او نیز شفابخش است . همچنین آمده است که ورثرغنه :

گردونه ی ایزدان را حمل می کند ... گردونه ی فرمانروایان را حمل می کند .

در توصیف ایزد بانو میترا از ورثرغنه به عنوان کسی سخن به میان می آید که :

... آفریده شده به وسیله ی اهورا ، به صورت یک گراز با دندان های تیز از خود مدافعه کند . یک گراز نر با چنگال های تیز . گرازی که به یک ضربت هلاک کند . غضبناکی که به آن نزدیک نتوان شد ؛ با صورت خال خال دلر . یک قوی با پاهای آهنین ، با اعصاب آهنین ، با دم آهنین ، با چانه ی آهنین .(یشت 10 ، 70 )

میترا

میترا معروف ترین ایزد در میان ایزدان ایرانی است .و دلیلش هم تا اندازه ای به گسترش و محبوبیت میترائیسم در امپراتوری روم است . واژه ی اوستایی میژه به معنی : پیمان ، قرارداد ، قول و قرار است . در یشت 10 ، مهر یشت ، میترا ناظر بر انسان ها و اعمال ، توافق ها و قراردادهای آنهاست . او انسانها را به راه راست (اشه) هدایت می کند و آنها را از حمله در امان نگاه می دارد . در مقام ایزد کنترل کننده ی نظم کیهان – یعنی شب و روز و تغییرفصول – با آتش و خورشید در پیوند است و سرانجام هم در ایران و هم در هند به عنوان ایزد خورشید شناخته شده :

" نخستین ایزمینوی که پیش از خورشید فنا ناپذیر تیز اسب در بالای کوه هرا [ کوه های البرز] برآید  ، از آنجا (مهر) بسیار توانا تمام منزلگاه هان آریایی را بنگرد .(یشت 10 ، 13 )یکی از خصوصیات متعدد میترا مفهوم داوری است : او وفاداران را حفاظت و پیمان شکنان را مجازات می کند . او در این زمینه با جنگجویان پیوند دارد ، و سوار برگردونه ای است که اسبان سفیدی آن را به حرکت در می آورند .او نیزه ای سیمین دارد ، زره زرین می پوشد و مسلح به تبرها و خنجرهای زرین است . دارای دشت های پهن است .کسی که از کلام راستین آگاه است ، زبان آوری که دارای هزار گوش است ، خوش اندامی که دارای هزار چشم است . بلند بالایی که در بالای برج پهن ایستاده ، زور مندی که بی خواب پاسبان است .(یشت 10 ، 7 )

تا به امروز موبدان زرتشتی جدید  ، گرز میترا را دریافت می کنند تا در مبارزه با شر یار آنها باشد . جشن میترا ، میترا کانا ( مهرگان جدید ) به منظور بزرگداشت اعتدال پاییزی برگزار می شود  . ماه کنونی مهر به نام خدای میترا نام گذاری شده .

یکی از مهمترین وظایف میترا ، حفاظت از خورنه یا فره است که اپام نپات یا ایزد آب او را یاری می دهد .

ویو

ویو ایزد باد نیز به ایزد جنگجویی تصویر شده است که با سلاح های زرین خود ارواح شرور را دنبال می کند تا از آفریده های خوب اهوره مزدا حمایت کند . وی در میان قلمروهای اهوره مزدا و انگره مینیو ، یعنی میان روشنایی و تاریکی فرمان می راند .

تیشتریه [ تیشتر ، تشتر]

تیشتر ، ایزد باران ، در قالب ستاره ی شعرای یمانی تجسم پیدا می کند .دشمنان او جادوگران دژیائیریا ( محصول بد ) و از آن بدتر اپوشه یا خشکسالی هستند .وی همچون ایزدی تصویر شده که از سرچشمه ی همه ی آب ها ، دریای وروکشه ، بر می خیزد و آب ها را میان کشورها تقسیم می کند .

آن گا ه اب اسپنتمان زردشت ! تشتر رایومند فرهمند به پیکر اسب سفید زیبایی با گوش های زرین و لگام زرنشان به دریای راخکرت فرود آید ؛ به ضد او دیو اپوش به پیکر اسب سیاهی به درآید .یک ( اسب کل ) با گوش ای کل ، یک (اسب ) کل با گردن کل ، یک (اسب) کل با دم کل ، یک گر مهیب . هر دو ای اسپنتمان زردشت ! تشتر رایومند فرهمند و دیو اپوش به هم درآویزند ... (یشت 8 ،22-20)

ایزد باران ها موفق می شود دشت های سراسر جهان را سیراب سازد و و بخاری که از دریا برمی خیزد ، با نیروی باد به شکل ابرها به پیش حرکت می کند .

چهارمین ماه تقویم ایرانی به نام خدای تیشتر ، تیر نامیده می شود و جشن تیرگان در گرامیداشت جشن باران است . در این جا می توان به باران آور بودن خدای تیشتر (تیر) و تقارن آن با آغاز گرما توجه نمود .

آتر(آذر)

آتر (آتش) در آئین زردشت ، فرزند اهوره مزدا است مردم می بایت گوشت را به عنوان قربانی به آتش تقدیم کنند ، و در همان حال دسته ای از گیاه مقدس برسم را در دست داشته باشند .هر خانه ای می بایست محلی برای قربانی کردن داشته باشد و نیایش گزاران در مقابل آن بتوانند بگویند :

... ای آتش ، فرزند اهوره مزدا ، تو شایسته ی آن هستی که برایت قربانی و به درگاهت نیایش کنند ؛ باشد که قربانی و ستایش مردم را در خانه ی آنها بپذیری . (آتش نیایش 7 )

هومه (هوم)

هومه (سومه ودایی ) ایزدی است که تندرستی و قوت می دهد و به محصولات و فرزندان برکت ارزانی می دارد . هوم نام گیاهی است که توانایی شفابخشی دارد ، و باور بر این است که از جنس افدرا است .شیره ی این گیاه قدرت های ماورا طبیعی اعطا می کند و تاثیر مسمومیت زداینده دارد .گمان می رفت که این ایزد قدرت کافی برای غلبه بر هر دشمنی را اعطا می کند . در واقع هنگامی که کوی هوسروه ( کی خسرو) پادشاه تورانی فرانرسین ( افراسیاب ) را شکست داد ، از یاری مادی هوم برخوردار بود .

پ . ن:  فقط کافیه به ستاره ها نگاه کنی . من می بینمت ... .